هوش مصنوعی در آموزش؛ از رؤیای جایگزینی معلم تا نقش دستیار هوشمند

هر نسل با یک فناوری جدید وارد نظام آموزشی می‌شود؛ از رادیو و تلویزیون گرفته تا کامپیوتر و اینترنت. هر بار وعده داده شد که این نوآوری‌ها آموزش را متحول و شکاف‌های یادگیری را از بین می‌برند، اما در عمل چنین اتفاقی نیفتاد. هنوز هم بسیاری از دانش‌آموزان در خواندن و ریاضی مشکل دارند و معلمان، زیر فشار کاری سنگین، با فرسودگی شغلی روبه‌رو هستند.

شرط‌بندی تازه فناوری آموزشی

در موج جدید، هوش مصنوعی مولد ابتدا با این تصور مطرح شد که می‌تواند جای معلمان را بگیرد؛ کلاس‌هایی با چت‌بات‌های شخصی‌سازی‌شده برای هر دانش‌آموز. اما رویکرد غالب شرکت‌های آموزشی امروز محتاطانه‌تر است. تمرکز اصلی نه بر حذف معلم، بلکه بر کمک به او در انجام کارهای زمان‌بر مانند آماده‌سازی درس، طراحی تمرین و ارزیابی است؛ کارهایی که وقت تدریس واقعی را محدود می‌کنند.

ولاد گوتکوویچ، مدیرعامل شرکت Diffit، می‌گوید تاریخ آموزش پر از وعده‌هایی است که فناوری به‌تنهایی نتوانسته آن‌ها را محقق کند. به گفته او، مأموریت این ابزارها ساده است: کمک به معلمان برای انجام بهتر کارشان.

ابزارهای هوش مصنوعی در کلاس درس چه می‌کنند؟

شرکت‌هایی مانند Diffit و MagicSchool با استفاده از مدل‌های زبانی بزرگ ـ همان فناوری پشت محصولات شرکت OpenAI ـ ابزارهایی ساخته‌اند که می‌توانند در چند ثانیه طرح درس، روبریک ارزشیابی و محتوای آموزشی تولید کنند.

برای مثال، یک معلم علوم می‌تواند برای مبحثی مانند میتوز، نسخه‌ای ساده‌تر برای دانش‌آموزان ضعیف‌تر یا زبان‌آموزان تهیه کند؛ کاری که پیش‌تر ساعت‌ها زمان می‌برد.

بازخورد سریع و شخصی‌سازی آموزش

یکی از مهم‌ترین کاربردهای هوش مصنوعی، ارائه بازخورد فوری به دانش‌آموزان است. ابزارهای AI می‌توانند ایرادهای متنی، ضعف استدلال یا نبود انسجام را در چند ثانیه شناسایی کنند و به دانش‌آموز اجازه دهند پیش از بررسی معلم، متن خود را اصلاح کند. این موضوع به‌ویژه در تقویت مهارت نوشتن اهمیت دارد.

استقبال معلمان و احتیاط سیاست‌گذاران

در ایالت پنسیلوانیا، ده‌ها هزار معلم از این ابزارها استفاده کرده‌اند و نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد بیش از ۶۰ درصد معلمان آمریکایی در سال تحصیلی گذشته از هوش مصنوعی بهره برده‌اند. با این حال، هنوز دستورالعمل‌های سراسری مشخصی برای استفاده از AI در مدارس وجود ندارد و بسیاری از مناطق آموزشی، سیاست‌های محلی خود را تدوین می‌کنند.

نگرانی‌ها درباره حریم خصوصی و نقش انسان

در کنار استقبال، نگرانی‌هایی درباره حریم داده‌ها، افزایش زمان استفاده از صفحه‌نمایش و نبود شواهد قطعی درباره بهبود مستقیم نمرات وجود دارد. به همین دلیل، برخی طرح‌های آموزشی که به‌شدت متکی به هوش مصنوعی بودند، از سوی نهادهای آموزشی رد شده‌اند.

مدیران Diffit و MagicSchool تأکید می‌کنند که هوش مصنوعی باید «ابزاری هدفمند» باشد، نه جایگزین تعامل انسانی. آن‌ها معتقدند کودکان باید همچنان بخوانند، گفتگو کنند، همکاری داشته باشند و خلاق باشند؛ و AI فقط باید مسیر این فعالیت‌ها را هموارتر کند.

جمع‌بندی

هوش مصنوعی در آموزش، دست‌کم در آینده نزدیک، قرار نیست معلم را کنار بزند. نقش واقعی آن، کاهش بار کاری و آزاد کردن زمان معلم برای تمرکز بر آموزش انسانی و ارتباط با دانش‌آموزان است؛ همکاری‌ای که می‌تواند آموزش را کارآمدتر، اما همچنان انسانی نگه دارد.

برای مشاهده جدیدترین اخبار، به پایگاه خبری هوش مصنوعی ایران مراجعه کنید.