امروز ۲۹ دسامبر ۲۰۲۵ گزارش تحلیلی مهمی در Innovation News Network منتشر شده است که نشان می‌دهد تنظیم مقررات هوش مصنوعی (AI) از یک مفهوم آینده‌نگر به یک ضرورت فوری جهانی تبدیل شده است. این گزارش به روندهای در حال شکل‌گیری در کشورهای مختلف اشاره می‌کند که در تلاش‌اند هم ایمنی و حقوق بشر را در برخورد با هوش مصنوعی تضمین کنند و هم نوآوری و رقابت تکنولوژیک را تضعیف نکنند.

رخدادهای تازه در قانون‌گذاری AI

با افزایش سریع کاربردهای هوش مصنوعی در صنایع مختلف از خدمات بانکی و بهداشت تا رسانه و حمل‌ونقل بسیاری از کشورها متوجه شده‌اند که قانون‌گذاری AI باید به‌سرعت توسعه یابد. طبق گزارش Innovation News Network، عبارت “AI regulation” نه‌فقط مباحث آتی، بلکه یکی از اولویت‌های اجتناب‌ناپذیر امروز است و انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۶ محور بحث‌های مهم سیاسی و حقوقی باشد. 

AI در تقاطع فناوری و جامعه

هوش مصنوعی به‌ویژه مدل‌های زبانی پیشرفته، سیستم‌های خودکار و تجزیه‌وتحلیل پیشرفته اکنون بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی روزمره و صنایع جهانی است. اما این سرعت پیاده‌سازی باعث شده قوانین موجود نتوانند همواره پاسخ‌گوی چالش‌ها باشند. سوال‌هایی پیرامون شفافیت، تبعیض، مسئولیت‌پذیری و ریسک‌های اجتماعی مطرح شده که قانون‌گذاران را ملزم به اقدام سریع‌تر کرده است. 

قوانین در سطح جهان

کشورهای مختلف رویکردهای متفاوتی برای تنظیم هوش مصنوعی اتخاذ کرده‌اند:

• در اتحادیه اروپا، قانون AI Act با مدل مبتنی بر ریسک برای کاربردهای حساس مانند تشخیص چهره و تشخیص‌های پزشکی اجرا می‌شود و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۷ به‌طور کامل عملیاتی شود.
• در آمریکا، با نبود قانون فدرال جامع، ایالت‌ها مانند کالیفرنیا قوانین ایمنی و شفافیت AI را تصویب کرده‌اند که شرکت‌ها را به گزارش‌دهی درباره حادثه‌های ایمنی و ارزیابی ریسک ملزم می‌کند.
• در آسیا نیز کشورهایی مانند کره‌جنوبی در سال ۲۰۲۶ قوانین AI را اجرایی می‌کنند، در حالی که چین مشارکت در گفت‌وگوهای بین‌المللی برای تدوین استانداردهای جهانی را ادامه می‌دهد. 

این تنوع اقدامات قانونی نشان می‌دهد که حاکمیت جهانی AI به سرعت در حال بلوغ است و تلاش‌ها برای ایجاد یک چارچوب قانونی و قابل قبول جهانی شدت گرفته است.

تمرکز بر حقوق بشر و ارزش‌های اخلاقی

در مرکز این تلاش‌های قانونی، تاکید بر رعایت حقوق بشر، حریم خصوصی، عدالت و عدم تبعیض قرار دارد. قانون‌گذاران در اروپا با تکیه بر قانون کلی حفاظت از داده‌ها (GDPR) و دیگر دستورالعمل‌ها، تلاش می‌کنند تا اطمینان حاصل کنند که هوش مصنوعی در مسیر شفاف، قابل تفسیر و منصفانه توسعه یابد. 

این چارچوب‌های قانونی در واقع می‌خواهند اعتماد عمومی نسبت به AI را تا حد ممکن افزایش دهند و هم‌زمان از آسیب‌های احتمالی اجتماعی و اقتصادی جلوگیری کنند.

حمایت از نوآوری

یکی از چالش‌های اساسی در تنظیم مقررات هوش مصنوعی، چگونگی حفظ نوآوری در کنار افزایش قاعده‌گذاری است. کارشناسان و سیاست‌گذاران متفق‌القولند که قوانین بیش از حد خشک و سنتی می‌توانند نوآوری را خفه کنند یا استارتاپ‌ها را از رقابت بازدارند. به همین دلیل بسیاری از کشورها به دنبال چارچوب‌های تطبیق‌پذیر و مبتنی بر اصول هستند که هم امنیت و ایمنی را تضمین کند و هم فضای خلاقیت و رشد فناوری را حفظ نماید. 

تحلیلگران معتقدند ترکیب قوانین پایه با راهکارهای نوآورانه مانند تعهدات ایمنی داوطلبانه و همکاری با بخش خصوصی، می‌تواند بهترین مسیر برای تعادل میان توسعه و ایمنی باشد.