دانشگاه استنفورد در گزارش سالانه شاخص هوش مصنوعی ۲۰۲۵ (AI Index Report 2025)، تازه‌ترین وضعیت جهانی هوش مصنوعی را بررسی کرده است. این گزارش داده‌های مربوط به مقالات علمی، اختراعات، سرمایه‌گذاری‌ها، هزینه‌های محاسباتی و سیاست‌های جهانی را تحلیل می‌کند و مسیر رشد و چالش‌های اصلی این فناوری را نشان می‌دهد.

رشد علمی و فناوری در جهان

گزارش استنفورد اعلام می‌کند که پژوهشگران در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۵ درصد مقاله‌ی بیشتر در زمینه‌ی هوش مصنوعی منتشر کردند. ایالات متحده، چین و بریتانیا بیشترین سهم را در این رشد دارند. مخترعان نیز تعداد پتنت‌های مرتبط با هوش مصنوعی را حدود ۳۰ درصد افزایش داده‌اند. این روند نشان می‌دهد رقابت میان قدرت‌های فناوری شدت گرفته است.

هزینه‌ی بالای آموزش مدل‌های بزرگ

استنفورد در گزارش خود توضیح می‌دهد که آموزش مدل‌های زبانی بزرگ مانند GPT-4 و Gemini Ultra میلیون‌ها دلار هزینه دارد. شرکت‌های بزرگ برای اجرای این پروژه‌ها زیرساخت‌های محاسباتی عظیمی ایجاد کرده‌اند. تمرکز منابع در دست این شرکت‌ها، دسترسی آزاد به فناوری را برای پژوهشگران کوچک‌تر دشوار کرده است.

سیاست‌گذاری جهانی برای کنترل هوش مصنوعی

در سال ۲۰۲۴، دولت‌ها گام‌های مهمی برای قانون‌گذاری در زمینه‌ی هوش مصنوعی برداشتند. اتحادیه اروپا با اجرای قانون AI Act نخستین چارچوب نظارتی جامع جهان را معرفی کرد. در آمریکا نیز نهادهای فدرال مقررات تازه‌ای درباره‌ی شفافیت و اخلاق مدل‌ها تدوین کردند. در آسیا، کشورهایی مانند چین، کره‌جنوبی و سنگاپور سیاست‌های داخلی خود را برای توسعه‌ی هوش مصنوعی تقویت کردند.

رشد استفاده از مدل‌های تولیدی

به‌گفته‌ی AI Index، شرکت‌های جهانی در بخش‌هایی مانند آموزش، سلامت، رسانه و مالی از مدل‌های تولیدی (Generative AI) بهره می‌برند. بیش از ۶۰ درصد از شرکت‌های بزرگ جهان اعلام کرده‌اند که حداقل در یکی از فرایندهای خود از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.

جمع‌بندی

گزارش شاخص  ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که جهان هم‌زمان با رشد سریع علمی و اقتصادی، با چالش‌های اخلاقی، امنیتی و زیست‌محیطی روبه‌رو است. آینده‌ی هوش مصنوعی به تصمیم‌های انسانی و سیاست‌گذاری هوشمندانه بستگی دارد، نه فقط به پیشرفت فنی.