در تازه‌ترین تنش فناورانه میان ایالات متحده و چین، برخی شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکایی مدعی شده‌اند شرکت‌های چینی با استفاده از روش‌هایی مانند استخراج پاسخ مدل‌های هوش مصنوعی و بازآموزی مدل‌های بومی، عملاً در حال بهره‌برداری از میلیاردها دلار تحقیق و توسعه غرب هستند. این موضوع که از سوی رسانه‌های معتبری مانند Euronews بازتاب گسترده‌ای داشته، بار دیگر رقابت ژئوپلیتیک در حوزه AI را وارد مرحله‌ای تازه کرده است.

افزایش تنش در رقابت جهانی هوش مصنوعی

رقابت میان United States و China در سال‌های اخیر از حوزه تجارت و نیمه‌هادی‌ها فراتر رفته و اکنون به قلب فناوری‌های پیشرفته یعنی هوش مصنوعی رسیده است.

شرکت‌های آمریکایی فعال در حوزه مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) اعلام کرده‌اند برخی بازیگران چینی با بهره‌گیری از تکنیکی موسوم به «استخراج دانش مدل» (Model Distillation)، خروجی مدل‌های پیشرفته غربی را جمع‌آوری کرده و از آن برای آموزش سیستم‌های بومی استفاده می‌کنند.

این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که سرمایه‌گذاری در توسعه مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی به ده‌ها میلیارد دلار رسیده و رقابت برای دستیابی به برتری فناورانه، به مسئله‌ای راهبردی در سیاست خارجی تبدیل شده است.

واکنش شرکت‌های بزرگ فناوری

در میان شرکت‌هایی که به‌صورت غیرمستقیم یا مستقیم به این موضوع اشاره کرده‌اند می‌توان به Anthropic و OpenAI اشاره کرد. این شرکت‌ها تأکید دارند که آموزش مدل‌های پیشرفته نیازمند زیرساخت محاسباتی عظیم، داده‌های گسترده و سال‌ها پژوهش تخصصی است و هرگونه بهره‌برداری غیرمجاز می‌تواند به زیان اکوسیستم نوآوری جهانی تمام شود.

برخی تحلیلگران معتقدند آنچه امروز به‌عنوان «سرقت پژوهش» مطرح می‌شود، در واقع بخشی از رقابت فشرده فناوری است که در آن مرز میان الهام‌گیری فنی و نقض مالکیت معنوی گاه مبهم می‌شود.

مدل‌دیستیلیشن؛ تکنیکی در مرکز مناقشه

تکنیک Model Distillation به‌صورت فنی روشی شناخته‌شده در یادگیری ماشین است که طی آن یک مدل کوچکتر از رفتار و خروجی‌های یک مدل بزرگ‌تر برای بهبود عملکرد خود استفاده می‌کند.

اما مسئله زمانی حساس می‌شود که این فرایند بدون مجوز رسمی یا برخلاف شرایط استفاده از APIها انجام شود. شرکت‌های آمریکایی معتقدند برخی رقبا با ارسال حجم بالایی از درخواست‌ها به مدل‌های پیشرفته، داده‌های خروجی را ذخیره و برای آموزش سیستم‌های مستقل استفاده می‌کنند.

پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیک

این تنش می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد:

• تشدید محدودیت‌های صادراتی بر تراشه‌های هوش مصنوعی
• افزایش نظارت بر دسترسی بین‌المللی به API مدل‌های پیشرفته
• تشدید سیاست‌های حمایت‌گرایانه فناوری
• شکل‌گیری بلوک‌های فناورانه مستقل در شرق و غرب

کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است جهان به سمت «دو اکوسیستم جداگانه هوش مصنوعی» حرکت کند؛ موضوعی که می‌تواند سرعت نوآوری جهانی را کاهش دهد.

آینده رقابت در هوش مصنوعی

با توجه به رشد سریع سرمایه‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی جهانی و افزایش نقش آن در اقتصاد دیجیتال، امنیت سایبری، سلامت، آموزش و صنایع دفاعی، روشن است که رقابت بر سر برتری AI صرفاً اقتصادی نیست، بلکه به مسئله‌ای راهبردی در سطح دولت‌ها تبدیل شده است.

در این میان، مسئله سرقت پژوهش‌های هوش مصنوعی و مالکیت معنوی مدل‌های زبانی، احتمالاً در ماه‌های آینده به یکی از مهم‌ترین محورهای سیاست‌گذاری فناوری تبدیل خواهد شد.

برای مشاهده جدیدترین اخبار، به پایگاه خبری هوش مصنوعی ایران مراجعه کنید.