استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در امتحانات مقطع دکتری دانشگاه آزاد، که در اواخر دوره مدیریت مرحوم دکتر محمدمهدی طهرانچی و با یک ابلاغیه رسمی مجاز اعلام شده بود، اکنون با ابهامات جدی مواجه شده است. پس از درگذشت رئیس پیشین دانشگاه آزاد، ادامه اجرای این سیاست در هاله‌ای از بلاتکلیفی قرار دارد و هنوز تصمیم نهایی و شفافی در این‌باره به واحدهای دانشگاهی ابلاغ نشده است.

تجربه ترم گذشته؛ ایده نو با چالش‌های اجرایی

در ترم گذشته، امتحانات دکتری با رویکردی جدید برگزار شد؛ به‌گونه‌ای که طراحی سؤالات به سمت پرسش‌های تحلیلی و عمیق سوق داده شد تا امکان استفاده از هوش مصنوعی فراهم باشد. هدف این سیاست، فاصله گرفتن از حفظ‌محوری و تمرکز بر توانایی تحلیل، نقد و ترکیب دانش توسط دانشجویان بود.
با این حال، اجرای این مدل در عمل با مشکلات متعددی همراه شد و نشان داد که بسترهای لازم برای تحقق کامل آن هنوز فراهم نیست.

برخی مسئولان آموزشی دانشگاه اعلام کردند که در جریان اجرای این طرح، مشخص شد نه همه دانشجویان و نه حتی برخی اساتید، آمادگی کافی برای استفاده صحیح و آگاهانه از ابزارهای هوش مصنوعی را ندارند. در مواردی نیز پاسخ‌های نادرست و گمراه‌کننده تولیدشده توسط این ابزارها، باعث سردرگمی دانشجویان شده است.

آموزش، حلقه مفقوده اجرای طرح

به اعتقاد مسئولان حوزه آموزش، نبود آموزش هم‌زمان و هدفمند برای اساتید و دانشجویان، یکی از مهم‌ترین موانع اجرای موفق این سیاست بوده است. اساتید باید توانایی طراحی سؤالاتی را داشته باشند که صرفاً با کپی‌برداری یا پرسش ساده از هوش مصنوعی قابل پاسخ نباشد و دانشجویان نیز باید یاد بگیرند از این ابزارها به‌صورت انتقادی و تحلیلی استفاده کنند، نه به‌عنوان جایگزین تفکر علمی.

تضاد دیدگاه‌ها؛ ادامه یا توقف؟

در حالی که برخی اظهارنظرها از توقف یا تعلیق موقت این شیوه به دلیل مشکلات اجرایی حکایت داشت، در مقابل، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد که ابلاغیه مربوط به استفاده از هوش مصنوعی همچنان معتبر است و عدم اجرای آن در برخی واحدها، ناشی از برداشت نادرست بوده است.
به گفته وی، هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان دستیار استاد و دانشجو عمل کند و در صورتی که سؤالات به‌درستی طراحی شوند، این ابزارها قادر نخواهند بود جای تفکر و استدلال علمی دانشجو را بگیرند.

وعده ابلاغ دستورالعمل جدید

در جدیدترین اظهارنظرها، مسئولان آموزشی دانشگاه آزاد از بررسی جدی شیوه برگزاری آزمون‌های دکتری در نیمسال آینده خبر داده‌اند. به گفته آنان، مشکلات موجود شناسایی شده و قرار است با در نظر گرفتن محدودیت‌ها، مدلی انتخاب شود که هم سلامت آزمون‌ها حفظ شود و هم از ظرفیت‌های هوش مصنوعی غفلت نشود. اعلام شده است که جزئیات نهایی نحوه برگزاری امتحانات، به‌زودی طی ابلاغیه‌ای رسمی به واحدهای دانشگاهی اعلام خواهد شد.

شکاف میان سیاست مرکزی و واقعیت اجرایی

مجموع این مواضع متفاوت، نشان‌دهنده نوعی فاصله میان سیاست‌های اعلام‌شده در سطح مدیریت مرکزی و توان اجرایی واحدها و دانشکده‌هاست. در حالی که اصل استفاده از هوش مصنوعی به‌صورت کلی مجاز دانسته می‌شود، نبود زیرساخت آموزشی، بازنگری در نظام ارزشیابی و آموزش اساتید، باعث شده بسیاری از واحدها عملاً امکان اجرای صحیح آن را نداشته باشند.

بلاتکلیفی دانشجویان دکتری

نتیجه این وضعیت، سردرگمی گسترده دانشجویان دکتری در آستانه امتحانات ترم جدید است. بسیاری از دانشجویان هنوز نمی‌دانند آیا در جلسه آزمون مجاز به استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی هستند یا خیر. مدیران واحدهای دانشگاهی نیز منتظر دستورالعملی شفاف هستند تا تکلیف نهایی مشخص شود.

دوراهی آموزش عالی در عصر هوش مصنوعی

دانشگاه آزاد اکنون در یک نقطه حساس قرار دارد؛ از یک سو، ضرورت همگام‌شدن با فناوری‌های نوین و پذیرش نقش هوش مصنوعی در آموزش عالی، و از سوی دیگر، ضعف زیرساخت‌ها و آمادگی آموزشی. تا زمانی که این تعارض با یک دستورالعمل شفاف، واحد و همراه با برنامه آموزشی مشخص برای اساتید و دانشجویان برطرف نشود، بلاتکلیفی در امتحانات دکتری ادامه خواهد داشت و می‌تواند اعتماد به فرآیندهای ارزشیابی را تحت تأثیر قرار دهد.

روشن‌شدن این موضوع، بیش از هر چیز نیازمند اطلاع‌رسانی رسمی، یکپارچه و دقیق است؛ اقدامی که می‌تواند به پایان دادن به ابهام‌ها و ایجاد آرامش در فضای آموزشی منجر شود.


برای مشاهده جدیدترین اخبار، به پایگاه خبری هوش مصنوعی ایران مراجعه کنید.