تیم اعضای هیئت علمی و فارغ‌التحصیلان دانشکده مهندسی الکترونیک و مخابرات دانشگاه Devi Ahilya Vishwavidyalaya (Indore)، سامانه‌ای نوآورانه طراحی و توسعه دادند که به‌طور خودکار حضور دانشجویان را ثبت می‌کند. این اختراع با عنوان “A System and Method for Taking Attendance in Educational or Professional Settings” تحت قانون اختراعات هند به ثبت رسیده است و به‌عنوان یک راهکار عملی در محیط‌های آموزشی و حرفه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اهمیت اختراع

ثبت حضور و غیاب در کلاس‌های دانشگاهی و مؤسسات آموزشی هنوز هم اغلب به روش‌های سنتی انجام می‌شود؛ روش‌هایی مانند فراخوان نام‌ها، امضای دستی یا استفاده از دستگاه‌های بیومتریک که وقت‌گیر هستند و خطای انسانی دارند. این سامانه با بهره‌گیری از هوش مصنوعی و الگوریتم‌های یادگیری ماشین، فرآیند ثبت حضور را سریع، دقیق و بدون خطا می‌کند.

مزایای اصلی این سامانه شامل:

• کاهش زمان مورد نیاز برای ثبت حضور،

• افزایش دقت و کاهش احتمال ثبت نام جعلی،

• بهبود مدیریت آموزشی و صرفه‌جویی در منابع انسانی.

عملکرد سامانه

سامانه به این شکل کار می‌کند:

1. هر دانشجو یا فرد حاضر در کلاس یک عکس اولیه در پایگاه داده ذخیره می‌کند.

2. معلم یا مدیر کلاس تصاویر محیط کلاس را از طریق رابط وب آپلود می‌کند.

3. الگوریتم‌های تشخیص چهره و یادگیری ماشین، چهره‌ها را شناسایی کرده و با پایگاه داده مقایسه می‌کنند.

4. سامانه گزارش حضور و غیاب را به‌صورت زمان واقعی ارائه می‌دهد.

یکی از نکات برجسته این اختراع این است که سامانه پس از یک اسکن اولیه، می‌تواند تا ده سال چهره افراد را بدون نیاز به به‌روزرسانی مجدد تشخیص دهد. همچنین برای استفاده از آن نیازی به سخت‌افزار گران‌قیمت نیست و با دستگاه‌های معمولی نیز کار می‌کند.

کاربردهای فراتر از کلاس درس

اگرچه این سامانه برای محیط‌های آموزشی طراحی شده است، اما کاربردهای گسترده‌تری نیز دارد:

• بیمارستان‌ها: برای تأیید حضور بیماران و پرسنل.

• دفاتر و شرکت‌ها: پایش حضور کارکنان.

• حمل‌ونقل عمومی: شناسایی مسافران بدون بلیت در قطار یا مترو.

این اختراع نمونه‌ای از چگونگی ورود هوش مصنوعی به محیط‌های مختلف و بهبود فرآیندهای سنتی است.

نکات الهام‌بخش برای دانشجویان و علاقه‌مندان

• شروع با یک مسئله مشخص: انتخاب یک مشکل واقعی مانند ثبت حضور و غیاب، مسیر پروژه را روشن می‌کند.

• تیم دانشجویی با هدایت استاد: دانشجویان و فارغ‌التحصیلان توانستند این سامانه را توسعه دهند و ثبت اختراع کنند.

• ترکیب فناوری و کاربرد عملی: ارزش افزوده ایجاد می‌کند و امکان تجاری‌سازی ایده را فراهم می‌کند.

• ثبت اختراع: ایده را محافظت می‌کند و امکان تبدیل آن به محصول یا سرویس واقعی را فراهم می‌سازد.

چالش‌ها و نکات قابل توجه

• تشخیص چهره در شرایط مختلف: نور، زاویه‌های متفاوت و تعداد زیاد افراد می‌تواند چالش ایجاد کند.

• حریم خصوصی و مسائل اخلاقی: لازم است مجوزها و قوانین مرتبط با داده‌های شخصی رعایت شود.

• مقیاس‌پذیری: سامانه باید در کلاس‌های بزرگ یا محیط‌های متنوع نیز به خوبی عمل کند.

این سامانه نمونه‌ای جذاب از کاربرد هوش مصنوعی در آموزش است که یک مسئله ساده و روزمره (ثبت حضور و غیاب) را به یک فرآیند خودکار، سریع، دقیق و ثبت‌شده تبدیل می‌کند.