سازمان یونسکو در تاریخ ۶ نوامبر ۲۰۲۵ نخستین استانداردهای جهانی نوروتکنولوژی را تصویب کرد. این اقدام، پاسخی جدی به رشد سریع فناوری‌هایی است که به مغز انسان، داده‌های شناختی و سیستم عصبی دسترسی پیدا می‌کنند. نوروتکنولوژی یکی از مهم‌ترین شاخه‌های فناوری‌های نوظهور محسوب می‌شود و می‌تواند شیوه درمان بیماری‌های عصبی، آموزش و حتی کار را دگرگون کند.

با وجود فرصت‌های گسترده، این حوزه نگرانی‌هایی درباره سوءاستفاده از داده‌های مغزی و دستکاری ذهنی ایجاد کرده است. تصویب این استانداردها، چارچوبی مشخص برای توسعه امن و اخلاقی این فناوری ارائه می‌دهد.

فرصت‌ها و نگرانی‌ها

فناوری‌های مرتبط با مغز اکنون در درمان بیماری‌های حرکتی، افسردگی و اختلالات شناختی استفاده می‌شوند. شرکت‌ها همچنین روی رابط‌های مغز–رایانه کار می‌کنند تا افراد دارای معلولیت بتوانند بهتر با جهان اطراف تعامل کنند.

با این حال، متخصصان هشدار می‌دهند که این فناوری‌ها می‌توانند به حوزه‌های بسیار خصوصی ذهن انسان وارد شوند. به همین دلیل، یونسکو در سند جدید بر حفظ حریم خصوصی مغز و شفافیت در توسعه ابزارهای پزشکی و دیجیتال تأکید دارد.

اصول کلیدی استاندارد یونسکو

• ایمنی و سلامت انسان: فناوری‌ها باید پیش از استفاده گسترده، با سخت‌گیری آزمایش شوند.
• حفظ داده‌های شناختی: اطلاعات مغزی بسیار حساس‌اند و باید با استانداردهای ویژه محافظت شوند.
• شفافیت: کاربران باید بدانند ابزارها چگونه عمل می‌کنند و چه داده‌هایی جمع‌آوری می‌شود.
• عدالت در دسترسی: همه افراد باید امکان بهره‌برداری از فناوری‌های ایمن را داشته باشند.
• همکاری جهانی: کشورها باید برای توسعه چارچوب‌های اخلاقی و فنی با هم همکاری کنند.

یونسکو معتقد است این اصول می‌تواند مسیر توسعه مسئولانه نوروتکنولوژی را مشخص کند و از ایجاد نابرابری‌های جدید جلوگیری کند.

پیامدهای جهانی

تحلیلگران می‌گویند تصویب این استانداردها می‌تواند آغاز فصل تازه‌ای در قانون‌گذاری فناوری‌های نوظهور باشد. کشورها اکنون یک مرجع معتبر برای تدوین قوانین داخلی در اختیار دارند.

این اقدام می‌تواند اعتماد عمومی را افزایش دهد. همچنین می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا با کاهش ریسک‌های اخلاقی و حقوقی، نوآوری را ادامه دهند. به باور متخصصان، این چارچوب ممکن است بعدها به الگویی برای قانون‌گذاری در سایر فناوری‌های پیشرفته از جمله هوش مصنوعی تبدیل شود.

در مسیر آینده

کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که همکاری جهانی در این حوزه افزایش یابد. دانشگاه‌ها، شرکت‌های فناور، آزمایشگاه‌ها و نهادهای پزشکی باید برای ایجاد ابزارهایی کار کنند که نه‌تنها قدرتمند، بلکه مسئولانه باشند.

یونسکو تأکید کرده است که نوروتکنولوژی باید در خدمت انسان باقی بماند، نه اینکه انسان را به حاشیه براند.