اُکراین با همکاری شرکت مخابراتی Kyivstar و وزارت دیجیتال، پروژه ساخت یک مدل زبانی بزرگ (LLM) داخلی را آغاز کرده است. این مدل که بر پایه فریم‌­ورک متن‑باز Google Gemma ساخته می‌شود، قرار است با داده‌های بومی و سرورهای داخلی، خدمات عمومی، دولتی و خصوصی را هوشمند و امن کند — گامی مهم در جهت حاکمیت دیجیتال و کاهش وابستگی به سرویس‌های AI خارجی. 

چرا این پروژه اهمیت دارد؟

• حفظ داده‌ها در داخل کشور:تمام داده‌های آموزش و استفاده LLM در نهایت در سرورهای داخلی اوکراین ذخیره خواهند شد، تا کنترل کامل بر اطلاعات مهم دولتی و خصوصی در اختیار کشور بماند. 
• پشتیبانی از زبان‌ها و گویش‌های محلی: مدل قرار است نه تنها به زبان اوکراینی، بلکه روسی، تاتار کریمه و حتی لهجه‌ها و گویش‌های محلی دیگر تسلط داشته باشد؛ چیزی که مدل‌های عمومی جهانی کمتر به آن توجه کرده‌اند.
• خدمات هوشمند برای مردم و نهادها: با این LLM، می‌توان خدمات دولت‑الکترونیک، آموزش، سلامت، تحلیل اسناد، پشتیبانی مشتری و… را با هوش مصنوعی بومی و در چارچوب فرهنگی و زبانی اوکراین ارائه داد.
• کاهش هزینه و افزایش استقلال: کار با مدل داخلی باعث می‌شود کشور دیگر مجبور نباشد برای استفاده از AI مبلغ هنگفت به سرویس‌دهندگان خارجی مثل ChatGPT یا مدل‌های خارجی پرداخت کند.

روند اجرایی و فنی پروژه

با تصمیم مشترک Kyivstar و وزارت دیجیتال اوکراین:

• فریم‌ورک Google Gemma به‌عنوان پایه انتخاب شده است — مدل متن‑باز با قابلیت‌های چندزبانه و کارا.
• در گام اول، آموزش اولیه مدل بر بستر زیرساخت محاسباتی Google انجام می‌شود تا مدل آماده و بهینه گردد. سپس، مدل به سرورهای اوکراین منتقل شده و تمام داده‌ها و فعالیت‌ها به‌صورت محلی مدیریت خواهد شد.
• هدف این است که مدل، با متون بومی — شامل اسناد رسمی، متون قانونی، ادبیات محلی و گویش‌ها — آموزش ببیند تا دقیق‌تر و مرتبط‌تر با واقعیت اوکراین عمل کند. 

چشم‌انداز: چه تحولاتی در راه است؟

• خدمات دولتی هوشمند

سازمان‌های دولتی می‌توانند پاسخگوی بهتری به شهروندان باشند؛ از درخواست خدمات گرفته تا ترجمه، مستندسازی و تحلیل اطلاعات، همه با هوش مصنوعی سریع و امن.

• رشد صنعت AI بومی

پژوهشگران، توسعه‌دهندگان و استارتاپ‌های داخلی فرصت دارند بر پایه این زیرساخت بومی، ابزارها و محصولات AI تولید کنند. این یعنی ایجاد اشتغال و رشد دانش فنی داخل کشور.

• کاربرد در حوزه‌های حساس

بخش‌هایی مثل سلامت، آموزش، امور قضایی و مالی — جایی که دقت و امنیت داده بسیار مهم است — می‌توانند از مزایای این مدل بومی بهره‌مند شوند.

• استقلال فناورانه و امنیت ملی

در شرایطی که اوکراین با تهدیدهای امنیتی دست به گریبان است، داشتن زیرساخت AI مستقل یعنی کاهش وابستگی به سرویس‌دهندگان خارجی و افزایش مقاومت سایبری.

چالش‌ها و نگرانی‌ها

هرچند این پروژه امیدبخش است، اما با چالش‌هایی روبرو است:

• نیاز به داده‌های با کیفیت بالا و متنوع — جمع‌آوری متون محلی، ترجمه‌ها، اسناد قانونی و … که کاری زمان‌بر است.
• ضرورت حفظ حریم خصوصی و امنیت؛ داده‌های حساس باید با استانداردهای بالا مدیریت شوند تا سوءاستفاده نشود.
• ریسک فنی و امنیتی: پروژه ممکن است هدف حملات سایبری یا تلاش برای نفوذ اطلاعاتی قرار گیرد. مسئولین در Kyivstar وعده داده‌اند زیرساخت قابل پشتیبانی مانند ژنراتورهای برق پشتیبان فراهم کنند.
• دوام و پذیرش عمومی: مدلی که تولید می‌شود باید در عمل قابل اعتماد و دقیق باشد تا مردم و سازمان‌ها به آن اعتماد کنند.

نتیجه‌گیری

اُکراین با انتخاب دقیق و استراتژیک Google Gemma و توسعه LLM ملی، تلاش کرده تا مسیر «استقلال دیجیتال» خود را هموار کند — مسیری که ترکیبی است از امنیت، حاکمیت داده، توسعه داخلی و نوآوری. اگر این پروژه با موفقیت اجرا شود، می‌تواند الگویی برای سایر کشورها باشد که می‌خواهند از وابستگی به غول‌های فناوری بین‌المللی خلاص شوند.

اما این راه ساده نیست: نیاز به تعهد، شفافیت، مدیریت دقیق و همکاری گسترده بین دولت، بخش خصوصی و جامعه دارد. آینده نشان خواهد داد آیا این ابتکار درخشان، اوکراین را به استانداردی در AI مستقل و بومی تبدیل می‌کند یا صرفاً یک رشد مرحله‌ای باقی می‌ماند.

برای مشاهده اخبار بیشتر به پایگاه خبری هوش مصنوعی ایران مراجعه کنید.