۲۰۲۵؛ سال انفجار رقابت ژئوپلیتیک هوش مصنوعی

در ایالات متحده، سرمایه‌گذاری‌های عظیم شرکت‌هایی مانند Microsoft و OpenAI با پروژه ابررایانه ۵۰۰ میلیارد دلاری Stargate و همچنین تعهد ۱۵۰ میلیارد دلاری Amazon برای توسعه دیتاسنترها، نشانه‌ای روشن از تلاش برای تثبیت سلطه آمریکا بر AI بود. همزمان، دولت آمریکا با محدودیت صادرات تراشه‌های پیشرفته مانند H100 و Blackwell، مسیر رقبا را مسدودتر کرد.

در سوی دیگر، چین با تمرکز بر «محاسبات حاکمیتی» و استفاده از سیلیکون داخلی، نشان داد که بدون وابستگی به زنجیره تأمین غرب هم می‌توان به مدل‌هایی با بهره‌وری بالا دست یافت.

سقف فیزیکی رشد AI: انرژی و GPU

تب سرمایه‌گذاری در AI باعث شد تنها در نیمه اول ۲۰۲۵ بیش از ۶۰ میلیارد دلار جذب استارتاپ‌های هوش مصنوعی شود. اما این رشد به یک محدودیت جدی برخورد کرد: انرژی. برآوردها نشان می‌دهد دیتاسنترهای AI تا سال ۲۰۲۶ ممکن است تا ۴٪ برق جهان را مصرف کنند. حتی بازگشایی نیروگاه‌های هسته‌ای برای تأمین برق، نتوانسته نگرانی‌ها درباره پایداری این مسیر را کاهش دهد.

از سوی دیگر، انحصار GPU توسط شرکت‌هایی مانند NVIDIA و ارائه‌دهندگان ابر، باعث شده بسیاری از استارتاپ‌ها عملاً از رقابت حذف شوند.

واکنش سیاسی و اجتماعی به انحصار هوش مصنوعی

این تمرکز قدرت واکنش‌های سیاسی را نیز برانگیخت. چهره‌هایی مانند Bernie Sanders خواستار گفت‌وگوی ملی درباره آینده AI، حاکمیت داده و جلوگیری از انحصار شدند. اما در عمل، جامعه متن‌باز و کریپتو مسیر متفاوتی را انتخاب کرد: ساخت هوش مصنوعی غیرمتمرکز.

DeAI؛ وقتی محاسبات مردمی می‌شود

پروژه‌هایی مانند Bittensor، Io.net و Near Protocol شبکه‌هایی بدون مجوز ایجاد کرده‌اند که در آن، هر فرد می‌تواند GPU بلااستفاده خود را به توسعه‌دهندگان اجاره دهد. این مدل، کمبود GPU را دور می‌زند و ظرفیت پنهان جهانی را فعال می‌کند.

به گفته فعالان این حوزه، در این بازارهای غیرمتمرکز:

• هزینه اجاره GPU تا ۶۰ تا ۸۰٪ ارزان‌تر از AWS و Azure است

• مالکیت داده‌ها در اختیار کاربران باقی می‌ماند

• حاکمیت از اتاق‌های هیئت‌مدیره به جامعه توزیع‌شده منتقل می‌شود

آمارهای کلیدی DeAI در ۲۰۲۵

• جذب سرمایه DeAI و DePIN: ۱۲ تا ۱۵ میلیارد دلار

• بیش از ۷۵۰ هزار GPU تأییدشده در شبکه‌های غیرمتمرکز

• سهم استفاده: ۷۰٪ inference و ۳۰٪ training

• حضور در بیش از ۱۳۰ کشور جهان

آینده هوش مصنوعی؛ تمرکز یا توزیع؟

هرچند منتقدان نسبت به چالش‌های اخلاقی و نبود پاسخ‌گویی در سیستم‌های غیرمتمرکز هشدار می‌دهند، اما طرفداران DeAI معتقدند مزایایی مانند شفافیت، حاکمیت داده و کاهش گلوگاه‌های شرکتی، آینده AI را دگرگون خواهد کرد.

با شتاب گرفتن پذیرش هوش مصنوعی، به نظر می‌رسد DeAI در سال‌های ۲۰۲۶ و پس از آن، نقش مهمی در سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری و معماری نسل بعدی ماشین‌های هوشمند ایفا کند.

برای مشاهده جدیدترین اخبار، به پایگاه خبری هوش مصنوعی ایران مراجعه کنید.