ترندهای هوش مصنوعی در ۲۰۲۶؛ پایان چت‌بات‌ها و آغاز «مدل‌های جهان»؟

در آستانه سال ۲۰۲۶، بحث درباره آینده هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای تازه شده است. به گزارش Euronews Next، خستگی کاربران از محتوای بی‌کیفیت تولیدشده توسط هوش مصنوعی (اصطلاحی که فرهنگ لغت‌ها در سال ۲۰۲۵ آن را «AI Slop» نامیدند) و نگرانی‌ها درباره ایمنی، مقررات‌گذاری و پایداری اقتصادی این صنعت، مسیر تازه‌ای را پیش روی فناوری قرار داده است.

در حالی که شرکت‌های بزرگ فناوری همچنان مدل‌های جدید معرفی می‌کنند — از جمله Google با مدل Gemini 3 که حتی OpenAI را به اعلام «کد قرمز» برای بهبود GPT-5 واداشت — کارشناسان می‌گویند عصر تکیه صرف بر چت‌بات‌ها رو به پایان است.

ظهور «مدل‌های جهان» (World Models)

یکی از مهم‌ترین ترندهای ۲۰۲۶، رشد «مدل‌های جهان» است. برخلاف مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) که صرفاً کلمه بعدی را پیش‌بینی می‌کنند، این مدل‌ها تلاش می‌کنند آنچه در دنیای واقعی بعداً رخ می‌دهد را شبیه‌سازی کنند.

مدل‌های جهان با تحلیل ویدئو، داده‌های شبیه‌سازی و اطلاعات فضایی، نمایش ذهنی از اشیا و محیط می‌سازند؛ چیزی شبیه «دوقلوهای دیجیتال» که می‌توانند قوانین فیزیک، جاذبه و رابطه علت و معلول را بدون برنامه‌نویسی مستقیم درک کنند. این رویکرد برای حوزه‌هایی مانند رباتیک، بازی‌های ویدیویی و شبیه‌سازی صنعتی بسیار کلیدی است.

مدیرعامل Boston Dynamics اخیراً تأکید کرده که پیشرفت ربات‌های این شرکت — از جمله سگ رباتیک معروف — بدون هوش مصنوعی ممکن نبود. در همین حال، چهره‌های سرشناس این حوزه نیز وارد میدان شده‌اند؛ از جمله Yann LeCun که پس از ترک Meta، استارتاپی با تمرکز بر مدل‌های جهان راه‌اندازی کرده است. شرکت‌های چینی مانند Tencent نیز روی این فناوری سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

مسیر متفاوت اروپا: مدل‌های زبانی کوچک

در مقابل موج مدل‌های عظیم آمریکایی، اروپا به سمت مدل‌های زبانی کوچک (SLM) حرکت می‌کند. این مدل‌ها سبک‌تر، کم‌مصرف‌تر و مناسب اجرا روی موبایل یا سخت‌افزارهای ضعیف هستند، اما همچنان توانایی‌هایی مانند تولید متن، خلاصه‌سازی و ترجمه را حفظ می‌کنند.

تحلیلگران معتقدند با افزایش تردیدها نسبت به «حباب هوش مصنوعی» و هزینه‌های سنگین دیتاسنترها، مدل‌های کوچک و پایدار می‌توانند برای اقتصاد اروپا جذاب‌تر باشند؛ به‌ویژه با توجه به نگرانی دولت‌ها از وابستگی بیش‌ازحد به زیرساخت‌های ابری آمریکا.

مدل‌های قدرتمندتر و نگرانی‌های جدی‌تر

سال ۲۰۲۵ با هشدارهایی درباره «روان‌پریشی ناشی از هوش مصنوعی» همراه بود؛ از وابستگی عاطفی کاربران تا پرونده‌های قضایی بحث‌برانگیز علیه چت‌بات‌ها. کارشناسانی مانند Max Tegmark از مؤسسه Future of Life هشدار می‌دهند که در ۲۰۲۶، با قدرتمندتر شدن مدل‌ها و گسترش «عامل‌های هوشمند» (AI Agents)، این خطرات می‌تواند تشدید شود.

عامل‌های هوشمند قرار است بدون دخالت مستقیم انسان تصمیم‌گیری و اقدام کنند؛ قابلیتی که اگرچه هنوز محدود است، اما می‌تواند آینده تعامل انسان و ماشین را به‌کلی تغییر دهد.

تقابل اجتماعی و سیاسی بر سر مقررات AI

در کنار پیشرفت فنی، تنش‌های سیاسی نیز رو به افزایش است. در آمریکا، عقب‌نشینی از مقررات‌گذاری و تصمیمات Donald Trump برای محدود کردن قوانین ایالتی، نگرانی‌ها را درباره رهاسازی بی‌قیدوشرط هوش مصنوعی تشدید کرده است. هم‌زمان، هزاران چهره علمی و سیاسی خواستار توقف یا کند کردن مسیر رسیدن به «ابرهوش مصنوعی» شده‌اند.

به گفته Tegmark، این تقابل می‌تواند به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ۲۰۲۶ تبدیل شود: نبرد میان شتاب فناوری و مطالبه اجتماعی برای ایمنی، عدالت و پایداری.

جمع‌بندی

سال ۲۰۲۶ احتمالاً نقطه عطفی برای هوش مصنوعی خواهد بود؛ جایی که تمرکز از چت‌بات‌های پرزرق‌وبرق به سمت مدل‌های جهان، سیستم‌های کوچک‌تر و بحث‌های جدی اخلاقی و سیاسی تغییر می‌کند. آینده AI نه‌فقط به پیشرفت فنی، بلکه به تصمیمات اجتماعی و مقرراتی وابسته است که در سال پیش‌رو گرفته می‌شوند.


برای مشاهده جدیدترین اخبار، به پایگاه خبری هوش مصنوعی ایران مراجعه کنید.